Laan van Nieuw Oost-indië 275 | 2593 BS Den Haag, The Netherlands | +31(0)70 365 46 77

Schilderij van de maand december

Vanitas-stilleven van Pieter Claesz 1630 (museum het Mauritshuis).

Een doodshoofd (scull), een horloge, een omgekeerd (upside down) glas en een sliertje (wisp) rook (smoke) een gedoofde (blown out) kaars– dit zijn symbolen van het verstrijken van de tijd (passing by of time) en de dood.

Een schilderij als dit moest het publiek herinneren (remind) aan de eindigheid (finiteness) van het leven. De Latijnse term ‘vanitas’ komt uit de Bijbel, Spreuken 1:2 (the Book of Provebs): ‘vanitas vanitatum omnia vanitas est’ = ijdelheid (vanity) der (der= van de) ijdelheden, alles is ijdelheid. De boodschap (message) is: hecht (attach) je niet aan materie, alle aardse (earthly) inspanningen (efforts) zijn tevergeefs (in vain), omdat ze na je dood niets waard (worth) zijn: het belangrijkste is alleen dat je goed geleefd hebt dus focus op het spirituele, wees (be) vroom (pious) en deugdzaam (virtuous).

Dit thema was heel populair in de 17e eeuw in Nederland.
Maar het was ook belangrijk in de 17e eeuw dat het schilderij realistisch was. Pieter Claesz was een expert. Alle materiaal kon hij in verf (paint) suggereren, elk met zijn eigen glans (glow) en lichtreflectie. Als je naar het schilderij kijkt, dan lijkt het alsof je het horloge kunt pakken.
Pieter Claesz was een van de eersten die zo kon schilderen met sobere kleuren. Vanaf 1630 gebruikte hij alleen grijze, bruine en gele tinten.
Pieter Claesz woonde en werkte in Haarlem. Hij was een van de populairste stillevenschilders uit de 17e eeuw. Hij was geboren in België, Belchem bij Antwerpen. In zijn vroegste werk kun je de invloed zien van Vlaamse stillevenschilders. Je ziet kleurig servies en eten. De voorwerpen zijn separaat geschilderd dus er waren geen overlappingen. Het lijkt net alsof je van boven op het schilderij kijkt.

Later deed hij dat niet meer, vanaf 1630. Hij veranderde het gezichtspunt (angle).  Bovenaanzicht (view from above) werd zijaanzicht (side-view). Het schilderij werd zo realistischer en overlappingen werden onvermijdelijk (inevitable). Bovendien (besides) ging hij minder kleur gebruiken waardoor zijn schilderijen monochromer werden.

Leave a Comment

%d bloggers like this: